“Uploaden is niet toegestaan, downloaden wel”, is een veelgehoorde catchphrase. Sinds kort weten we dat aan deze leus kan worden toegevoegd: “zelfs uit illegale bron”. Dit werd onlangs duidelijk in een zaak van het Gerechtshof te Den Haag van 15 november 2010, waarin onder andere de te hanteren criteria bij het vaststellen van de hoogte van de zogenaamde ‘thuiskopievergoeding’ ter discussie stond.

Wat heeft dat te maken de vraag of gedownload mag worden uit illegale bron? Voor de beantwoording hiervan, staan wij eerst stil bij de thuiskopieregeling, alvorens wij de zaak bespreken.

De thuiskopieregeling

De maker, bijvoorbeeld de auteur van een liedje, is in principe als enige bevoegd om zijn werk te verveelvoudigen. Maar, dit reproductierecht kan beperkt worden. De ‘thuiskopieregeling’ is zo’n beperking. Deze regeling houdt in dat een natuurlijke persoon een kopie van een liedje mag maken om dit zelf te beluisteren, mits hij dat doet zonder commercieel oogmerk. Dit staat in artikel 16c van de Auteurswet.

In ruil voor deze privé-kopieën is aan de maker een billijke vergoeding verschuldigd. Deze vergoeding wordt betaald door fabrikanten en importeurs van bijvoorbeeld beschrijfbare CD’s en DVD’s, omdat op deze dragers liedjes, films, etc. van auteurs gekopieerd kunnen worden. Uiteindelijk worden deze vergoedingen – gemiddeld een tiental eurocent per elektronische drager – doorberekend aan de consument.

Stichting de Thuiskopie is de bij wet aangewezen partij die voor de makers de vergoedingen int en vervolgens het geld onder hen verdeelt. Daarnaast bestaat er de Stichting Onderhandelingen Thuiskopievergoeding (SONT), die onder andere met de betalingspichtige fabrikanten en importeurs onderhandelt over de hoogte van de te betalen vergoedingen.

Dit is, in een notendop, de thuiskopieregeling.

De zaak

In de zaak waarover het Gerechtshof te Den Haag op 15 november 2010 uitspraak deed, stonden deze twee ‘kanten’ van thuiskopiestelsel tegenover elkaar. Enerzijds waren dit de twintig importeurs en fabrikanten van blanco informatiedragers, waaronder Emtec, Imation en MMORE, en anderzijds de Stichting De Thuiskopie en SONT.

De fabrikanten en importeurs vroegen in eerste instantie de rechter een uitspraak te doen over de relevante normen bij de vaststelling van de thuiskopievergoeding. Over één van deze normen werd – geparafraseerd - de volgende vraag gesteld: ‘moet bij de bepaling van de hoogte van de thuiskopievergoeding rekening worden gehouden met de schade voor de makers (auteurs) die het gevolg is van illegaal downloaden uit illegale bron?’ De importeurs en fabrikanten vonden dat dit niet zo is en vroegen aan de rechtbank hun stelling te bevestigen.

Wat deze vraag voor het internettend publiek interessant maakt, is dat bij de beantwoording hiervan de rechter zal kijken of downloaden uit illegale bron inderdaad altijd illegaal is, of toch onder de privé-kopie beperking van artikel 16c Auteurswet valt. Is dat laatste het geval, dan is hetdownloaden uit illegale bron toegestaan en wordt dit ‘gedekt’ door de thuiskopievergoeding.

Downloaden uit illegale bron, illegaal?

Op 25 juni 2008 oordeelde de rechtbank dat:

• Vanwege Europese regels, het maken van een privé-kopie van illegaal materiaal zelf ook een illegale handeling is. In andere woorden, downloaden uit illegale bron is niet toegestaan. Het maken van een privé-kopie uit illegale bron valt daarom niet onder de Thuiskopieregeling.
• Diezelfde Europese regels beletten echter niet dat bij de vaststelling van de hoogte van de thuiskopievergoeding rekening wordt gehouden met privé-kopieën van illegaal materiaal.

Kortom, de rechter kon niet voldoen aan de wens van de fabrikanten en importeurs. Downloaden uit illegale bron is niet toegestaan, maar dat vormt geen beletsel om die omstandigheid als relevante norm te laten meewegen in de hoogte van de thuiskopievergoeding. Mijn collega Evert van Gelderen uitte eerder al enige kritiek op deze redenering, zie hier.

Oordeel van het Gerechtshof

De importeurs en fabrikanten gingen tegen het vonnis van de rechtbank in hoger beroep. Zij achten het oordeel van de rechtbank juist dat downloaden uit illegale bron niet is toegestaan, maar zijn het niet eens met het oordeel dat het ‘illegaal downloaden uit illegale bron’ onder de thuiskopievergoeding zou kunnen vallen. Als het niet is toegestaan om onder de thuiskopieregeling te downloaden uit illegale bron, dan zou het wringen dat er wel rekening gehouden kan worden met dit downloaden bij het vaststellen van de hoogte van de vergoeding voor privé-kopiëren. De vergoeding beoogt immers juist het onder de thuiskopieregeling toegestane gebruik te compenseren.

De importeurs en fabrikanten vragen daarom bij het Gerechtshof voor recht te bevestigen dat er geen rekening dient te worden gehouden met de schade die het gevolg is van illegaal downloaden uit illegale bron. Volgens de importeurs en fabrikanten is ook het downloaden uit een illegale bron in strijd met het auteursrecht. Daarom zou de thuiskopieregeling hierop niet van toepassing zijn. Volgens Stichting de Thuiskopie valt downloaden uit illegale bron juist wel onder de regeling.

Hoe denkt het Gerechtshof over de stelling van de importeurs en fabrikanten?

Even vooropgesteld, het Gerechtshof verstaat onder kopiëren (downloaden) uit illegale bron:

Het onder meer op een CD-R of DVD-R kopiëren (‘downloaden’) van muziek of films die door een ander zonder toestemming van de rechthebbenden op internet zijn gezet (‘ge-upload’),zoals wel gebeurt bij ‘peer-to-peer’- of ‘BitTorrent’-netwerken.

Daarbij is het onomstreden dat ‘uploaden’ zonder toestemming van de auteursrechthebbende inbreuk vormt op het openbaarmakingsrecht van deze auteur, aldus het Haagse hof. Uploaden blijft dus niet toegestaan.

Verder brengt het Gerechtshof in herinnering dat de Nederlandse regering van oordeel is het downloaden uit illegale bron is toegestaan, omdat het een privé-kopie betreft. Het idee hierachter is dat het maken van privé-kopieën uit illegale bron in de praktijk niet te handhaven is. Dit is bijvoorbeeld privacyrechtelijk gevoelig. Daarnaast is het voor consumenten lastig in te schatten of zij met een illegale bron van doen hebben. De minister zegt hierover:

De risico’s voor de privacy zijn de belangrijkste reden geweest waarom het kabinet er tot nu toe voor heeft gekozen om downloaden (ongeacht de bron) toe te staan onder de thuiskopie-exceptie en het handhavingsbeleid te richten op het zonder toestemming openbaarmaken (op internet: het uploaden) van auteursrechtelijk beschermd werk. Daarbij heeft ook een rol gespeeld dat het voor consumenten meestal moeilijk is in te schatten of het gaat om een beschermd werk of niet. (Kamerstukken II 2009/2010, 29 838 nr. 22, p. 13)

De minister acht een systeem waarin het downloaden uit illegale bron is toegestaan voorlopig het beste voor de auteursrechthebbende, omdat dit met zich meebrengt dat daarvoor in ieder geval thuiskopievergoeding is verschuldigd.

Deze uitleg verdient de voorkeur van het Gerechtshof. Het Hof komt dan ook tot de slotsom dat:

[K]opiëren (waaronder downloaden) uit illegale bron [valt] onder de werkingssfeer van artikel 16c lid 1 Auteurswet. Met deze handeling moet daarom rekening worden gehouden bij de vaststelling van de Thuiskopievergoeding. Kortom, het downloaden uit illegale bron is toegestaan, mits dit conform de Auteurswet gebeurt voor eigen, niet-commercieel gebruik. Het Gerechtshof wijst de gevraagde verklaring voor recht daarom af.

Lees het vonnis hier.

Lees het blogitem van Evert van Gelderen over de uitspraak in eerste aanleg hier.

Afbeelding van Tomcartoon.be – gebruikt met toestemming