Zelfs zestien jaar na het invoeren van het nieuwe Burgerlijk Wetboek, bestaan er nog grote onduidelijkheden over (de toepassing van) algemene voorwaarden ("de kleine lettertjes"). Beetje bij beetje beginnen de contouren wel steeds beter zichtbaar te worden. In deze weblog zal ik drie recente uitspraken bespreken, die allen aangeven hoe in de praktijk het beste met algemene voorwaarden kan worden omgegaan.

Algemeen: de stappen

Om algemene voorwaarden hun werking te geven, zullen de algemene voorwaarden op een overeenkomst van toepassing moeten worden verklaard (stap 1). Dit gebeurt, door de contractpartner mee te delen, dat de algemene voorwaarden van toepassing zijn. Om vervolgens een beroep te kunnen doen op de algemene voorwaarden, dienen de algemene voorwaarden ter kennisneming, vóór of bij het sluiten van de overeenkomst (maar niet later!) aan de contractpartner “ter hand gesteld” te worden (stap 2). Dit wordt de informatieplicht genoemd. Het ter hand stellen kan bijvoorbeeld gebeuren door de algemene voorwaarden bij iedere overeenkomst bij te voegen. Wanneer niet aan de informatieplicht wordt voldaan, dan zijn de bepalingen van de algemene voorwaarden in beginsel van toepassing, maar dan zijn ze vernietigbaar.

Zaak 1: Wel of niet meegezonden?

In de eerste zaak stond op de offerte die de gebruiker uitbracht, dat de ALIB-voorwaarden (Algemene Leveringsvoorwaarden Installerende Bedrijven) van toepassing waren, en dat deze op verzoek zouden worden toegezonden. Onderaan de ordebevestiging die de gebruiker daarna aan de wederpartij stuurde, stond de volgende tekst:

‘Meegezonden is tevens een exemplaar van onze leveringsvoorwaarden’.

De wederpartij had de orderbevestiging ondertekend, maar stelde later deze voorwaarden nooit ontvangen te hebben.

De Hoge Raad oordeelde dat de algemene voorwaarden in dit geval waren geaccepteerd, omdat de wederpartij de orderbevestiging had ondertekend (stap 1). De vervolgvraag die de Hoge Raad vervolgens beantwoordde was of de bepalingen van de algemene voorwaarden konden worden vernietigd omdat niet aan de informatieplicht is voldaan (stap 2). De Hoge Raad oordeelde hieromtrent dat er in principe van uitgegaan mag worden dat de algemene voorwaarden inderdaad zijn meegestuurd met de orderbevestiging, nu de wederpartij de orderbevestiging ‘zonder voorbehoud of protest’ heeft ondertekend. Als dit niet zo was geweest, dan had de wederpartij dit volgens de Hoge Raad destijds aan de gebruiker kenbaar moeten maken. De algemene voorwaarden konden dus niet worden vernietigd.

Zaak 2: Bloembollen

In de tweede zaak kocht de wederpartij een machine waarmee bloembollen kunnen worden gereinigd. Op de door hem ondertekende opdrachtbevestiging van de gebruiker stond:

‘Op al onze overeenkomsten zijn onze algemene verkoopvoorwaarden van toepassing. Bij ondertekening verklaart ondergetekende de algemene voorwaarden te hebben gelezen en akkoord te hebben bevonden’.

De wederpartij stelde dat hem geen redelijke mogelijkheid is geboden van de algemene voorwaarden kennis te nemen en bood vervolgens aan hiervan bewijs te leveren (stap 2).

Volgens de Hoge Raad dient de gebruiker in principe te bewijzen dat aan de informatieplicht is voldaan. De vermelding op de orderbevestiging dat de voorwaarden van toepassing zijn (stap 1) en de ondertekening daarvan was volgens de Hoge Raad daartoe voldoende. Daarentegen oordeelde de Hoge Raad dat de wederpartij wel bewijs mocht leveren van het feit dat zij deze echt niet heeft ontvangen. Onduidelijk is echter hoe de wederpartij dit wil gaan bewijzen…

Zaak 3: Link naar de website

Tot slot de kwestie tussen twee verloofden en een horecaonderneming. De twee verloofden hadden ruim een jaar voor de geplande huwelijksdatum een overeenkomst getekend met een horecaonderneming betreffende de catering en de locatie van hun huwelijk. Hun relatie liep vervolgens stuk, als gevolg waarvan zij de overeenkomst met de horecaonderneming hebben beëindigd. De horecaonderneming heeft vervolgens op grond van de algemene voorwaarden 50% van het overeengekomen bedrag in rekening gebracht.

In de overeenkomst stond:

‘Op alle door ons aangegane overeenkomsten zijn de Algemene Voorwaarden Nederlandse Vereniging van Erkende Partycateraars van toepassing. Deze zijn bindend voor iedereen die van onze diensten gebruik maakt. Wij verwijzen u graag voor de voorwaarden naar onze website.’

De vraag die de rechtbank Utrecht diende te beantwoorden was of de verwijzing naar een website voldoende is om aan de informatieplicht te voldoen (stap 2)? De rechter oordeelde dat dit niet voldoende is. Alleen in het geval het niet mogelijk is de algemene voorwaarden ter hand te stellen, is de verwijzing naar een website voldoende. Dit is echter zelden het geval. De wederpartij kon de voorwaarden volgens de rechter om die reden vernietigen.

In de praktijk

Waar komt dit in de praktijk op neer? Het meest veilig is het om de algemene voorwaarden op de achterkant van het briefpapier af te drukken en op de voorzijde deze van toepassing te verklaren en ernaar te verwijzen dat deze op de achterzijde zijn afgedrukt. Meer in het algemeen is het – in verband met de bewijslast – altijd aan te bevelen om duidelijk schriftelijk te verklaren de algemene voorwaarden verstrekt te hebben, het liefst op een door de wederpartij te ondertekenen document.

Omgekeerd: als er melding wordt gemaakt van de algemene voorwaarden maar deze niet zijn meegestuurd, moet je als wederpartij daar altijd direct schriftelijk melding van maken. Zo sta je een stuk sterker als je moet bewijzen dat ze niet ter hand zijn gesteld.

Het enkel vermelden van een webadres waarop de algemene voorwaarden te vinden zijn, is dus niet voldoende. Weliswaar is onlangs een wetsvoorstel ingediend om deze mogelijkheid te verruimen, maar tot die tijd zal de rechter hier hoogstwaarschijnlijk geen genoegen mee nemen.

Met dank aan Elise Menkhorst.